Nederlands English

Oorwormen, Dermaptera

dreigende oorworm
dreigende oorworm

inleiding soortenoverzicht


inleiding

Er komen in Nederland vijf soorten oorwormen voor en nog een zesde tropische soort, die alleen in enkele kassen in Zeeland en in Dierenpark Blijdorp voorkomt. Over de hele wereld komen ongeveer 2000 soorten voor, het is dus een kleine familie. De groep is overzichtelijk en je kunt ze vrij gemakkelijk van elkaar onderscheiden. Van alle vijf soorten heb ik foto's en daarmee alleen kun je ze determineren tot op de soort.

oorwormen
oorwormen

Foto 1. 1-parkoorworm, 2-bosoorworm, 3-gewone oorworm, 4-grote oorworm, 5-kleine oorworm.
Let vooral op de verschillen in de vleugels

Veel informatie kun je vinden bij oorwormen wiki, alleen de daar voor Nederland en België vermelde soort Anechura bipunctata is een soort uit de Alpen.
Oorwormen leggen eieren en het vrouwtje verzorgt de eieren en pas uitgekomen jongen, iets wat bij insecten weinig voorkomt. Er zijn zelfs soorten oorwormen waar het vrouwtje voer gaat halen voor de jongen, dat doen de Nederlandse soorten niet. De jongen lijken al iets op de volwassen dieren en bij iedere volgende vervelling gaan ze er meer op lijken. Hieronder een aantal foto's van nimfen, jonge oorwormen dus. Wat vooral opvalt bij de jongste dieren, is dat de kop in verhouding erg groot is en de schaar aan het eind van het lichaam zijn twee dunne draadjes, waar de jongen als ze zich bedreigd voelen mee gaan dreigen net als de volwassen dieren. Deze schaar is meestal bij de mannetjes anders van vorm dan bij de vrouwtjes. Met de schaar kunnen ze knijpen. Echt pijnlijk is dat niet, je kunt ze rustig in de hand houden.

oorworm nimf
oorworm nimf

oorworm nimf
oorworm nimf

oorworm nimf
oorworm nimf

oorworm nimf
oorworm nimf

oorworm nimf
oorworm nimf

oorworm nimf
oorworm nimf

oorworm nimf
oorworm nimf

Oorwormen zijn nacht actieve dieren, ze moeten wel, want het zijn lekkere hapjes voor veel dieren, onder andere vogels, zoogdieren, amfibieën en reptielen. Zelf eten ze zachte planten en zachte insecten zoals bladluis. Overdag kruipen ze weg en hebben dan het liefst, dat het hele lichaam tegen de omgeving aanzit, dus in holtes waar ze precies in passen. In de herfst zitten ze vaak in de bloemen van dahlia's. Niet iedereen vindt dat leuk maar in totaal zijn het nuttige dieren die dan wel eens een bloem vernielen maar door het eten van bladluis weer grotere schade voorkomen.

Trilspin eet oorworm
Trilspin eet oorworm

begin


soortenoverzicht

begin


Parkoorworm, Apterygida media

Dit is een kleine oorworm, ik heb hem gevonden in een stuk vermolmd hout dat ik met de vingers uit elkaar brak, daarbij zag ik een kleine oorworm wegrennen en die kon ik nog net opvangen, want toen hij over de rand liep, viel hij er natuurlijk af. Het is voor mijn gevoel een vrij zeldzame soort die ik niet vaak tegen kom. Het is de enige soort waarbij achter de rechthoekige vleugelschubben geen vleugelpuntjes uitsteken.

Parkoorworm, Apterygida media ♂
Parkoorworm, Apterygida media ♂

Parkoorworm, Apterygida media ♂
Parkoorworm, Apterygida media ♂

begin


Bosoorworm, Chelidurella guentheri

Deze soort vind ik tot nog toe uitsluitend op beukenstammen. Het volwassen insect heeft geen vleugels, je ziet alleen enkele lobjes dus geen rechthoekige dekvleugels. Vroeger werd gedacht dat dit de soort Chelidurella acanthopygia was en zo staat hij ook nog in wat oudere determinatie werken. Het is echter gebleken dat de in Nederland voorkomende soort Chelidurella guentheri is.

Bosoorworm, Chelidurella guentheri ♀
Bosoorworm, Chelidurella guentheri ♀

Bosoorworm, Chelidurella guentheri ♂
Bosoorworm, Chelidurella guentheri ♂

Bosoorworm, Chelidurella guentheri nimf
Bosoorworm, Chelidurella guentheri nimf

begin


Gewone oorworm, Forficula auricularia

Verreweg de meest algemene soort is de Gewone oorworm, deze zie je soms in behoorlijk grote aantallen in de tuin tussen allerlei materiaal, als het maar nauwe spleten heeft waar hij tussen kan. In tuinen worden vaak omgekeerde stenen bloempotten gevuld met hooi opgehangen, als onderkomen voor de oorwormen die bekend staan als verdelgers van de bladluis.

Gewone oorworm, Forficula auricularia ♂
Gewone oorworm, Forficula auricularia ♂

Gewone oorworm, Forficula auricularia ♀
Gewone oorworm, Forficula auricularia ♀

begin


Grote oorworm, Labidura riparia

Deze Grote oorworm is echt groot, 20 tot 30 mm lang. Je vind hem uitsluitend op zandvlaktes, op de Veluwe en aan de kust in Zeeland. Om hem te vinden is een kwestie van dikke takken op het zand omdraaien en goed kijken, vaak steekt er maar een klein stukje van het lichaam uit het zand.

Grote oorworm, Labidura riparia ♂
Grote oorworm, Labidura riparia ♂

Grote oorworm, Labidura riparia nimf
Grote oorworm, Labidura riparia nimf

begin


Kleine oorworm, Labia minor

Deze soort wordt niet veel gemeld op waarneming.nl en de meeste waarnemingen zijn op licht gedaan. Dit is dus een vliegende soort, wat de andere soorten oorwormen niet vaak doen of zelfs niet kunnen omdat de vleugels ontbreken, zoals bij de bosoorworm.

Kleine oorworm, Labia minor ♂
Kleine oorworm, Labia minor ♂

Kleine oorworm, Labia minor ♀
Kleine oorworm, Labia minor ♀

begin